635594505009061473

نارسایی زودرس تخمدان

چکیده:
از دست رفتن عملکرد تخمدان معمولاً فرایندی تدریجی است که در طول چند سال شکل می گیرد و منجر به یائسگی می شود. با وجود این، عملکرد تخمدان در برخی از زنان زودتر و ناگهانی تر از آ نچه مورد انتظار است، رخ می دهد. علت این امر ممکن است طبیعی، شیمی درمانی یا جراحی باشند.
نارسایی پیش از موعد تخمدان به مواردی اطلاق میشود که یائسگی ب هطور خود به خود پیش از ۴۰ سال رخ میدهد. به علت سن نسبتاً کم و ماهیت غیرقابل پیش بینی این حادثه، حمایت روانی و هورمونی ممکن است برای بیمار ضروری باشد. گرچه اکثر پزشکان برای اجرای حمایتهای روانی متمرکز به اندازه کافی آمادگی ندارند، پرسیدن سؤالات مناسب و فراهم کردن امکانات حمایتی ممکن است کمک کننده باشند. احتمال وجود ناهنجار یهای درون ریز همراه، باید در زنان مبتلا به نارسایی پیش از موعد تخمدان در نظر گرفته شود. خطر بروز پوکی استخوان و بیمار یهای قلبی عروقی در یائسگی درازمدت ناشی از جراحی نسبت به یائسگی طبیعی بسیار بیشتر است. این خطرات ممکن است با استفاده از استروژن جانشینی، کاهش یابند. از آ نجا که این جانشینی طولانی مدت ممکن است زنان را در معرض خطراتی قرار دهد، مزایا و معایب برداشتن تخمدا نها و جانشینی با استروژن باید برای هر زن که قرار است حین برداشتن رحم، تخمدا نها نیز خارج شوند به طور کامل توضیح داده شود.

کلیدواژ هها: فولیکول، یائسگی، تخمدان، آمنوره.

تعریف:
از بین رفتن همه فولیکو لهای تخمدان که به قطع شدن چرخه طبیعی عملکرد تخمدا نها منجر میشود، نارسایی زودرس تخمدان نام دارد (ریان، ۱۳۷۴ ، ص ۴۴)  بیماری نارسایی زودرس تخمدان معمای کلینیکی قرن حاضر، نوعی بیماری شایع که تقریباً ۱٪ زنان قبل از ۴۰ سالگی به آن مبتلا میشوند و در زنان مبتلا به آمنوره اولیه شیوع آن در حدود ۲۸-۱۰%
است (اسپیروف، ۱۳۷۳ ، ص ۳۵۸ ). نارسایی زودرس تخمدان مسئله ای بالینی است، که در آن تخمدا نها عمدتاً به طور ثانویه نارسا میشوند و به صورت آمنوره ثانویه تظاهر میکند.
اگرچه این عارضه غالباً دائمی است، ولی ممکن است گذرا هم باشد. علت اصلی این بیماری ناشناخته است، ولی نقش عواملی مانند عوامل ژنتیک، پرتوها، داروها، عفون تهای
ویروسی هم در آن شناخته شده است. در حال حاضر نقش نوعی بیماری خودایمنی را در ایجاد نارسایی زودرس تخمدان مطرح میکنند، چون رابطه قابل توجهی بین نارسایی زودرس تخمدان با سایر نارسایی های غده های داخلی بدن، بویژه تیروئید، آدرنال، پاراتیروئید مشاهده شده است. نکته دیگر، نقش اختلال در محور هیپوتالاموس، هیپوفیز ،
تخمدان در ایجاد نارسایی زودرس تخمدان است.

جنین شناسی تخمدان:
اولین مرحله تشکیل تخمدا نها در مرحله جنینی به وجود آمدن طنا بهای سلولی متعاقب مهاجرت سلو لهای ژرمینال است. تخمدا نها در جنین از ناحیه ۱۰ T منشأ میگیرند و دوران کودکی عضوی شکمی محسوب میشوند. بیشترین تعداد فولیکو لهای تخمدان در حدود هفته ۲۰ بارداری وجود دارند که در طول دوران تولد تا نوجوانی به کاهش ادامه میدهند و میتوان همه مراحل فولیکولی از فولیکو لهای اولیه تا فولیکو لهای رسیده را مشاهده کرد.
تشریح: در دوران زندگی، تخمدا نها متحمل تغییرات فراوانی از نظر اندازه، شکل و موقعیت میشوند و از نظر بافت شناسی نیز در اثر تحریکات هورمونی تغییراتی در آ نها پدید میآید. تخمدان راست اکثرا بزر گتر از تخمدان چپ است. با پیدایش بلوغ تغییرات باف تشناختی زیادی در تخمدا نها ایجاد میشود. تخمدا نها به طول ۵ تا ۲٫۵ سانتی متر و عرض ۱٫۵ تا ۳ سانتی متر و ضخامت ۰٫۶ تا ۱٫۵ سانتی متر می رسند. تخمدانی که فعالیتی نداشته و تخمک گذاری نکرده باشد، سطحی صاف و براق دارد. وجود برجستگی های سرخ رنگ
روی سطح تخمدان معرف تخمک گذار ی هایی است که اخیراً انجام گرفته اند. سرخرگ تخمدانی از آئورت منشأ میگیرد.

تخمدان در مراحل پیش از بلوغ و یائسگی:
تخمدان پیش از بلوغ ساختاری کوچک و طویل با طول۱-۲ سانتی متر دارد. در فاصله زمانی بین تولد تا ۴ سالگی، محور هیپوفیز، هیپوتالاموس هم LH  و هم FSH  ترشح میکند و
فولیکو لهای تخمدانی رشد کرده و مقادیر اندکی از استرادیول را ترشح میکند. از بین سنین ۴ تا ۸ سالگی محور هپیوتالاموس، هیپوفیز فقط مقادیر اندکی LH و FSH  تشرح میکند و تخمدان حالت خاموش دارد. افزایش LH و FSH در حوالی سنین بلوغ که از ۸ سالگی آغاز میشود، به افزایش باز هم بیشتر فعالیت فولیکولی و ترشح استرادیول منجر میشود.
افزایش فعالیت فولیکو لهای تخمدان در نهایت به روی دادن خون روی میانجامد و اولین تخمک گذاری تقریباً یک سال بعد از خون روی به وقوع می پیوندد (ریان، ۱۳۷۴ ، ص۲۲۳).

فولیکو لهای باقیمانده به طرف آترزی سیر میکنند و بعد از ۵ سال فعالیت آ نها متوقف میشود. هنگام یائسگی، تخمدان عاری از فولیکو لهای واجد عملکرد میشود و متوقف شدن
استرادیول به پیدایش آمنوره و گر گرفتگی زنان میانجامد. در زنان عادی تخمدا نها در مرحله یائسگی که تحت تحریک غلظت های بالای LH  هستند، تستوسترون تشرح میکنند و  چون تخمدا نهای زنان یائسه فقط فولیکول اند، به ساختارهای کوچکتر تبدیل میشوند. در زنان یائسه، بزر گشدگی تخمدان عاملی برای نگرانی است و باید تحت کنترل و پیگیری بالینی قرار گیرد (ریان، ۱۳۷۴ ، صص ۳۲۴ و ۳۲۳)

مکانیسم تخمک گذاری:
زمان تخمک گذاری توسط فولیکول تخمدانی غالب تعیین میشود. هنگامی که فولیکول غالب بتواند میزان کافی استروژن برای برقراری غلظت گردشی استرادیول در حد ۳۰۰ پیکوگرم در میلی لیتر به مدت ۴۸ ساعت ترشح کند، واحد هیپوتالاموس، هیپوفیز در برابر آن با ترشح ناگهانی گنادوتروپین ها پاسخ خواهد داد. موج سریع گنادو تروپین، با افزایش در دفعات ترشح پالسی LH  مشخص میشود. موج سریع ترشح LH با تحریک کردن ،  چند واقعه زیر در تخمدان به تخمک گذاری میانجامد:
۱٫ افزایش در آنزیم های پروتئولیتیک داخل فولیکولی که به تخریب غشای پایه منجر میشود و پارگی فولیکول را امکا نپذیر میسازد.
۲٫ از سرگرفته شدن میوز در اووسیت و مهیا شدن اووسیت برای باروری.

علل نارسایی زودرس تخمدان:
نارسایی تخمدان در دوران یائسگی اتفاقی طبیعی است. پس از آ نکه بیماری در معرض استروژن قرار گیرد قطع استروژن سبب گر گرفتگی میشود. این امر تقریباً در ۵۰ ٪ بیماران چه نارسایی پیش از موعد تخمدان رخ دهد یا در سن طبیعی به وجود آید، مشاهده میشود. معاینه فیزیکی، آتروفی مخاط واژن و فقدان موکوس در گردن رحم را مشخص میکند. نارسایی تخمدان پیش از سن ۴۰ سالگی نوعی بیماری است. اگر نارسایی تخمدان پیش از بلوغ رخ دهد، پستا نهای بیمار رشد پیدا نمیکنند و گنادها تشکیل نمیشوند. علی رغم وجود علل مختلف برای نارسایی تخمدان، در اکثر موارد علت را نمیتوان مشخص کرد .(اس برک، ۱۳۷۵ ، ص ۷۶)

۱٫ نارسایی زودرس تخمدان به علل ناشناخته
حدود ۴٪ زنان قبل از سن ۳۵ سالگی دچار توقف قاعدگی میشوند و در آ نها هیچ اختلال دیگری یافت نمیشود. کلیه خصوصیات جنسی و کروموزومی آنان طبیعی است و دارای
گنادوتروپیک (محرک غددجنسی) بالا و استروژن پایین هستند (قر هخانی، ۱۳۷۴ ، ص ۴).

۲٫ آمنور ه هایپرگنادوتروپیک
در بیمارانی که میزان گنادوتروپین های سرم شان بالاست، میتوان نارسایی تخمدان را با اطمینان مطرح کرد و آ نها را عقیم دانست. در بعضی از بیماران برگشت عمل طبیعی تخمدان و حاملگی به طور خودبه خودی اتفاق افتاده است، در حالی که بازگشت طبیعی بسیار نادر است و احتمال ضعیف حاملگی در آینده در آنان وجود دارد.

۳٫نارسایی تخمدان همراه با بیماری خود ایمنی
نارسایی پیش از موعد تخمدان ممکن است جزئی از سندرمخود ایمنی چند غد های باشد (اس برک، ۱۳۷۵ ، ص ۷).

۴٫ نارسایی تخمدان به علت افزایش سرعت آترزی، فولیکول، بیماری ژنتیک
تشدید آترزی ممکن است در اثر یک اختلال ژنتیک باشدکه در داخل ژرم سل است یا به علت اینکه نارسایی تخمدان به علت افزایش سرعت آترزی فولیکول است که به کاهش زودرس ذخیره فولیکولی منجر میشود (اسپیروف،۱۳۷۳ ، ص ۳).

۵٫ نارسایی یا تروژنیک غدد جنسی
نارسایی یا تروژنیک غده های جنسی نوعی عارضه است که خواسته یا ناخواسته توسط پزشک معالج ایجاد میشود. تابیدن اشعه به تخمدا نها، شیمیوتراپی و مصرف داروهای
ایمونوساپرسیو و جراحات شدید به عروق و بافت تخمدان ممکن است سبب نارسایی تخمدان شود (قر هخانی، ۱۳۷۴ ، ص ۴۵ : ریان، ۱۳۷۴ ، ص ۲۸۳)

۶٫ عدم تخمک گذاری مزمن
یکی از شرایط اساسی برای وقوع قاعدگی طبیعی تخمک گذاری است. لذا هرگاه به علتی تخمک گذاری اتفاق نیفتد، اولیگومنوره یا آمنوره ایجاد میشود.

۷٫ نارسایی زودرس تخمدان ناشی از ناهنجار یهای ساختاری کروموزوم X (سندرم ترنر)  و تایخچه خانوادگی
شایعترین علت نارسایی زودرس تخمدان ناهنجاری ۴۵XO و  ۴۷XXXY  ، یعنی وجود اختلال ژنتیک در کروموزو مهای جنسی است (اسپیروف، ۱۳۷۴ ، ص ۳۵۸).

۸٫ نابینایی
فعالیت تخمدانی ممکن است مستقلاً تحت تأثیر فعالیت شدید و تغییرات فصلی و محیطی باشد. کاهش فعالیت تخمدان در پاییز ممکن است به علت افزایش دوره تاریکی باشد. در
واقع میزان حاملگی در زنانی که در شمال اسکاندیناوی زندگی، میکنند، طی تابستان بیشتر از زمستان است (اسپیروف، ۱۳۷۳ ،ص ۳۷۴)

۹٫ بلوغ زودرس، چپ دست بودن و چندین عامل متفرقه عامل دیگر که در یائسگی زودرس دخالت دارند
سن متوسط یائسگی برای زنان چپ دست ۴۳-۴۲ سالگی و راست دست ۴۷-۴۳ سالگی است.همچنین سیگار کشیدن یائسگی زودرس ایجاد میکند. افراد لاغر زودتر یائسه   میشوند.

. گالاکتوزومی
به علت فقدان عملکرد گالاکتوز – ۱- فسفات اوریدیل ترانسفراز ایجاد میشود. به نظر میرسد متابولیت های گالاکتوز اثرهای مهمی بر فولیکو لهای تخمدان داشته باشند و سبب
تخریب پیش از موعد آ نها شوند (همان، ص ۷۷۰).

علل نارسایی تخمدان پس از بروز خصوصیات جنسی ثانویه
برای این نوع نارسایی علل کروموزومی پرتودرمانی، شیمی درمانی، دستکاری و جراحی سرخر گهای تخمدان، عفونت، مصرف سیگار و علل ایدیوپاتیک را می توان نام برد
(ا سبرک، ۱۳۷۴ ، ص ۷۷۰).

اختلال عملکردی قاعدگی:
۱٫ نقش محور هیپوتالاموس هیپوفیز
۲٫ اختلال علائم فیدبک
۳٫ اختلال عملکرد تخمدان

۱٫ نقش محور هیپوتالاموس هیپوفیز
تومور هیپوفیز می تواند در کارکرد قاعدگی اختلال ایجاد کند.

۲٫ اختلال علائم فیدبک در ایجاد نارسایی تخمدان
میزان استرادیول خون علامت مهمی است که گردش چرخه قاعدگی را تنظیم میکند. برای اینکه دگرگونی های مناسب در طول یک دوره قاعدگی پیش آید، میزان استرادیول، باید همزمان با حوادث مورفولوژیک افزایش و کاهش یابد، به این ترتیب امکان پیدایش دو نقص در میزان استرادیول و در نتیجه پیامی که میفرستد وجود دارد.
۱٫ ممکن است میزان استرادیول افت نکند و در نتیجه پاسخ  FSH برای تحریک رشد فولیکول کافی نباشد.
۲٫ ممکن است میزان استرادیول برای ایجاد اثر تحریکی مثبت و اوج یافتن LH کافی نباشد.

۳٫ اختلال کارکرد تخمدان
عدم رشد فولیکول به دو علت است:
۱٫ تولید ناکافی استرادیول در خود فولیکول.
۲٫ تداخل در عمل استرادیول، مسلم است که باید بین تکامل ریخت و تحریک هورمونی آن هماهنگی کاملی وجود داشته باشد. این اختلال ممکن است ناشی از یک فرایند عفونی،
آندومتریوز یا علت های دیگر باشد.

اتیولوژی عدم تخمک گذاری:
اختلالات (WHO) طبق توصیه سازمان جهانی سلامت تخمک گذاری ناشی از سه گروه اختلا ل اند :
۱٫ نارسایی محور هیپوتالاموس هیپوفیز
۲٫ اختلال کارکردی محور هیپوتالاموس هیپوفیز
۳٫ نارسایی تخمدان
گروه اول شامل بیماران دارای اختلال آمنوره هیپوتالاموسی (آمنوره ناشی از استرس، سندرم کالمن و…) در این بیماران تظاهرات هیپوگنادوتروپیک با کاهش FSH و استروژن و پرولاکتین عادی مشخص میشود.
گروه دوم شامل بیمارانی با گنادوتروپین نرمال، استروژن نرمال، اولیگومنوره و عدم تخمک گذاری است که سندرم تخمدان پل یکیستیک نیز در این گروه قرار میگیرد.
گروه سوم شامل بیمارانی با هیپرگنادوتروپین، هیپوگنادال (کوچک شدن غدد جنسی) و استروژن پایین هستند، همه انواع نارسایی تخمدان در این گروه قرار میگیرند.

تظاهرات اصلی نارسایی زودرس تخمدان:
بیماران در سنین مختلف ممکن است دارای علائم آمنوره ، نازایی و یا هر دو باشند. علائمی که بیانگر یائسگی هستند، نظیرگر گرفتگی، خشکی واژن، اختلالات خواب و اختلالات خُلق ممکن است وجود داشته باشند. نارسایی تخمدان ممکن است موقتی و همراه با برگشت خودبه خودی روند قاعدگی باشد.

 

تشخیص و اقدامات درمانی:
* شایع ترین علت نارسایی زودرس تخمدان وجود اختلال ژنتیک در کروموزوم های جنسی است. بنابراین، هر زن مبتلا به نارسایی زودرس تخمدان قبل از ۳۰ سالگی، باید از طریق
آزمایش کاریوتایپ مورد بررسی قرار گیرد.
* به طور کلی برای اینکه نارسایی زودرس تخمدان نوعی سندرم است، درمان اختصاصی برای آن در دسترس نیست پس در مرحله اول باید به بررسی سندرم ها یا بیمار یهای ژنتیک و عفونت پرداخت.
* اگر بیمار از سایر جهات سالم باشد، فقط به درمان عدم تخمک گذاری میپردازد.

untitled

 

 

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>