2000px-Array-CGH_protocol.svg

کاریوتایپ مولکولی

کاربوتایپ مولکولی(CGH array)
کاربرد آزمایش کاریوتیپ به روش مرسوم قدیمی در قیاس با کاریوتیپ مولکولی (Array CGH ) همانند استفاده از یک نقشه قدیمی از کشورها در مقایسه با نرم افزارهای نقشه یابی چون Google earth است. در یک نقشه قدیمی تنها خطوط مرزی بین کشورها و حدفاصل بین آنها مشخص است. اما نرم افزار نقشه یاب بررسی دقیق تر و نزدیک تر در سطح خیابان ها و کوچه ها را ممکن پذیر می سازد. در این حالت اگر ژنی حذف یا اضافه شده باشد به سرعت شناسایی می شود.
Array CGH چیست؟
تکنیکی با قدرت تفکیک بالا برای بررسی حذف ها و یا اضافه شدگی های در کل ژنوم و شناسایی عدم تعادل کروموزومی است. این آزمایش را کاریوتیپ مولکولی می نامند و به ویژه برای شناسایی علت عقب ماندگی های ذهنی و یا ناهنجاری های مادرزادی کاربرد دارد. این آزمایش رفته رفته به عنوان آزمایش روتین در آزمایشگاه های سیتوژنتیک جایگزین روش های قدیمی مطالعه کروموزمی و تعیین کاریوتیپ می شود.
اساس این آزمایش مقایسه هیبرید شدگی ژنوم در میکروآرایه ها است ( microarray Comparative Genomic Hybridization) (array CGH) . قدرت تفکیک بالای این تکنیک آن را جهت بررسی های بالینی بسیار مناسب می سازد.
در روش های مرسوم قدیمی بسیاری از ریز حذف های کروموزمی که اندازه ای در حدود ۳ تا ۵ مگاباز دارند شناسایی نمی شوند زیرا در این روش ها از میکروسکوپ استفاده می شود و قدرت تفکیک و تشخیص حذف ها و اضافه شدگی به قدرت تفکیک میکروسکوپ محدود می شود. درنتیجه تغییرات بسیار کوچک تر از قدرت تشخیص میکروسکوپ که به تغییرات غیر مرئی با میکروسکوپ موسومند شناسایی نمی شوند.
به این دلیل است که تکنیک Array CGH که قادر به شناسایی حذف ها و اضافه شدگی های در حد ۵ تا ۱۰ کیلو باز است را تکنیک میکروآرایه یا ریزآرایه می نامند.
این تغییرات بسیار کوچک کروموزمی می توانند پیامد بالینی به همراه داشته باشند. بر اساس تحقیقات جدید تخمین زده می شود این تغییرات عامل ۱۷ درصد عقب ماندگی های سندرمی و غیرسندرمی باشند.
علاوه بر قدرت تفکیک بالا ، بی نیاز بودن از تکنیک*های زمان بر کشت سلولی باعث بالا رفتن سرعت انجام این روش می شود.
برتری آزمایش Array CGH نسبت به تکنیک های چون FISH و QF-PCR نیز جامع بودن آزمایش Array CGH است. در تکنیک FISH نیز ریز حذف های کروموزمی شناسایی می شوند. اما این تکنیک زمانی که علائم بالینی احتمال بروز یک اختلال کروموزمی را مطرح می کند به کار می رود و صرفاً یک ژن و یا بخش از پیش شناخته ژنوم مورد بررسی قرار می گیرد. در حالیکه آزمایش Array CGH بدون توجه به علائم بالینی امکان بررسی تعداد بسیار زیادی از حذف ها و اضافه شدگی ها را تنها با انجام یک آزمایش امکان پذیر می سازد.
در حدود بیش از ۷۰ بیماری ناشی از تفاوت در تعداد کپی های کروموزمی (Copy Number Variation-CNV ) شناسایی شده است. ٱزمایش Array CGH به شناسایی این بیماری ها کمک می کند. البته بسیاری از این تفاوت ها در جمعیت ها طبیعی است و عاملی برای بیماری نیست. وجود این CNVهای باصطلاح پلی مورفیک گاهی تحلیل و بررسی نتایج حاصل از آزمایش Array CGH را مشکل می سازد و در نتیجه در برخی مواقع لازم است نمونه خون والدین فرد بیمار نیز مورد بررسی قرار بگیرد.

نقطه ضعف روش Array CGH نیز شناسایی نشدن جابه جایی های کروموزمی متعادل است. در این وضعیت هیچ بخشی از کروموزوم ها حذف یا اضافه نمی شود. و تنها جابه جایی بخش هایی از کروموزم عامل بیماری است از این رو Array CGH قادر به تشخیص آن نیست.
روش انجام آزمایش
برای انجام آزمایش Array CGH نمونه DNA فرد مورد نظر با نمونه DNA کنترل مورد مقایسه قرار می گیرد.
به این منظور این نمونه های DNA توسط رنگ های فلورسانس متفاوت (در تصویر دو رنگ قرمز و سبز به ترتیب برای نمونه مورد آزمایش و نمونه کنترل) رنگ آمیزی می شود.
اسلایدها و یا آرایه های میکروسکوپی حاوی چاهک های بسیار کوچک که در هر کدام قطعه کوتاهی از DNA وجود دارد نیز مورد استفاده قرار می گیرد.
نمونه کنترل و نمونه مورد آزمایش روی این اسلایدها ریخته شده و مدت زمان و شرایط لازم برای اتصال و هیبرید شدن قطعات DNA فراهم می شود.
در قسمت هایی از DNA که تفاوتی میان نمونه کنترل و نمونه مورد آزمایش وجود ندارد هر دو رنگ قرمز و سبز به اندازه مساوی است و به رنگ زرد مشاهده می شوند. اما در بخش هایی که در نمونه مورد آزمایش حذف شدگی وجود داشته باشد رنگ نمونه کنترل (رنگ سبز) بیشتر مشاهده می شود و در قسمت هایی که مضاعف شدگی وجود داشته باشد رنگ نمونه مورد آزمایش بیشتر (رنگ قرمز) بیشتر مشاهده می شود.
نمونه مورد نیاز
آزمایش Array CGH روی نمونه های خونی از کودکان یا بزرگسالان انجام می گیرد. جهت تشخیص پیش از تولد نیز بررسی نمونه مایع آمنیون و یا پرزهای جفتی جنینی انجام می گیرد.
موارد کاربرد آزمایش Array CGH
آزمایش Array CGH یک ابزار مناسب برای شناسایی عدم تعادل کروموزمی در افرادی با عقب ماندگی های ذهنی و یا ناهنجاری های متعدد مادرزادی است.
همچنین در شناسایی علل ناشناخته مشکلات ذهنی و رفتاری و علائمی چون صرع و تشنج می توان از این آزمایش بهره برد.
آزمایش Array CGH تغییرات ژنی را در ۱۵ درصد کودکانی که مشکلات یادگیری و تکاملی دارند و بررسی های سیتوژنتیکی معمول نقص کروموزمی خاصی را در آنان شناسایی نکرده مشخص کرده است.
با شناسایی ناحیه تغییر یافته از ژنوم و ژن تغییر یافته توسط آزمایش Array CGH پزشک می تواند پیش بینی از وضعیت بیمار در طول زمان به دست آورد و جهت گیری صحیحی برای انجام اقدامات درمانی اتخاذ کند.
در صورت شناسایی تغییر ژنتیکی در یک فرد می توان پدر و مادر و یا دیگر اعضای خانواده را از لحاظ ناقل بودن بررسی کرد و در صورت نیاز برای فرزندان آینده تشخیص پیش از تولد انجام داد.

برتری های آزمایش Array CGH
– تمامی ۴۶ کروموزم انسان در یکآزمایش بررسی می شوند.
– حساس تر و دقیق تر از روش های کاریوتیپ مرسوم است.
– تشخیص انجام گرفته بر اساس این آزمایش فرد را از انجام سایر آزمایش ها بی نیاز می سازد.
– در این آزمایش محل دقیق حذف شدگی ها و اضافه شدگی ها در ژنوم شناسایی می شود.
– این آزمایش به شناسایی نقاط شکست در عدم تعادل های کروموزمی شناخته شده کمک می کند.
منابع:
Marwan Shinawi and Sau Wai Cheung, Drug Discovery Today, (2008).The array CGH and its clinical applications,Volume 13, Issues 17-18 , Pages 760-770.
Speicher, MR; Carter NP.(2005) “The new cytogenetics: blurring the boundaries with molecular biology”. Nat. Rev. Genet. 6: 782-792.
Bejjani, BA et al. (2006). “Application of array-based comparative genomic hybridization to clinical diagnostics”. J. Mol. Diagn. 8:528-53.

2000px-Array-CGH_protocol.svg

16

مشاوره ی ژنتیک چیست؟

 

مشاوره ی ژنتیک گامی مؤثر در کم کردن معلولیت هاست . پیشگیری از اختلالات ژنتیک و مادرزادی جنبه های مختلفی را در بر می گیرد که « مشاوره ی ژنتیک» هسته ی اصلی و بخش مهم این خدمات را تشکیل می دهد. مشاوره ژنتیک با بالا بردن سطح اطلاعات و آگاهی مردم، نقش مؤثری را در پیشگیری از بروز معلولیت های ژنتیکی و مادرزادی به عهده دارد.
مرکز مشاوره ی ژنتیک :
مرکزی است که در آن خدمات مشاوره ی ژنتیک با حضور پزشک متخصص یا پزشک عمومی که دوره ی آموزشی مشاوره ی ژنتیک سازمان بهزیستی کشور را گذرانیده است، ارائه می شود. در صورت نیاز به انجام دادن آزمایش های تخصصی مراجعین را به آزمایشگاه های معتبر معرفی می کنند تا پس از آماده شدن جواب آزمایش های درخواستی توصیه های لازم و نهایی توسط مشاور ژنتیک مرکز به مراجعین ارائه شود.
چه کسانی نیاز به انجام مشاوره ی ژنتیک دارند؟
در این موارد، افراد، زوجین یا خانواده ها از مشاوره ی ژنتیک استفاده می کنند:
۱- نگرانی از خطر بروز مکرر یک بیماری فامیلی
۲- ازدواج فامیلی
۳- سابقه ی عقب ماندگی ذهنی در خانواده یا بستگان نزدیک
۴- نقص های متعدد مادرزادی
۵- کوتولگی و اختلال رشد
۶- سابقه ی اختلالات سوخت و ساز مواد در افراد خانواده، مانند بیماری فنیل کتونوری
۷- شکل و قیافه ی غیرطبیعی
۸- ناشنوایی و نابینائی
۹- ابهام تناسلی، اختلال در بلوغ
۱۰- نازایی، سقط های مکرر، مرده زایی
۱۱- حاملگی در سنین بیش از ۳۵ سال
۱۲- رویارویی با عوامل محیطی ناهنجاری زا در دوران بارداری، مانند اشعه، دارو، مواد شیمیایی و عوامل عفونی
۱۳- اختلالات عصبی- عضلانی و بیماری های عصبی مزمن و پیشرونده
۱۴- سرطان، دیابت، بیماری های قلبی و …
۱۵- کسب اطمینان از ناقل نبودن یک بیماری ژنتیکی شایع در جمعیت (مثل تالاسمی، هموفیلی، کم خونی داسی شکل)
۱۶- زنان بارداری که نتیجه ی سونوگرافی یا غربالگری و آزمایش قبل از تولد درآنان افزایش خطر نقص ها یا عوارض را نشان می دهد.
۱۷- زنانی که دوست دارند درباره آزمایش ها و بررسی های دوران بارداری، بیشتر بدانند.
۱۸- تشخیص، تقاضا و احساس نیاز فرد برای انجام مشاوره
تریزومی چیست؟
تریزومی به مواردی اطلاق می شود که که تعداد کروموزوم خاصی به جای زوج سه عدد باشد.
تریزومی ۲۱ بر اثر اضافه شدن یک کروموزوم ۲۱ پدید می اید. این پدیده موجب بروز سندرم داون Down syndrome می شود که بر حسب مورد می تواند با عقب ماندگی ذهنی خفیف تا متوسط، نارسایی قلبی و دیگر بیماری ها همراه باشد. به طور متوسط از هر ۷۴۰ نوزاد، یکی با این نوع تریزومی متولد می شود. ریسک بروز این نوع تریزومی با بالا رفتن سن مادر به شدت افزایش می یابد.
تریزومی ۱۸ بر اثر اضافه شدن یک کروموزوم ۱۸ پدید می آید. این تریزومی موجب بروز سندرم ادواردز Edwards syndrome می شود که با درصد بالایی از سقط جنین همراه است. نوزادانی که با سندرم ادواردز متولد می شوند از بیماری های گوناگون رنج می برند و طول عمر کوتاه تری دارند (از میان ۵۰۰۰ نوزاد تنها عده اندکی از ان ها به سن ۱ سالگی و بالاتر می رسند). خطر بروز تریزومی ۱۸ با بالا رفتن سن مادر به شدت افزایش می یابد.
تریزومی ۱۳ براثر اضافه شدن یک کروموزوم ۱۳ پدید می آید. این تریزومی موجب بروز سندرم پاتو Patau syndrome می شود و همانند تریزومی ۱۸ با درصد بالایی از سقط جنین همراه است.نوزادانی که با سندرم پاتو متولد می شوند، معمولا از نارساییهای قلبی شدید مادرزادی و دیگر عوارض رنج می برند. این نوزادان نیز به ندرت نخستین سال زندگی خود را پشت سر می گذارند. براساس براوردهای به عمل آمده، میزان بروز سندرم پاتو حدود یک نوزاد در ۱۶۰۰۰ نوزاد می باشد و خطر بروز این تریزومی نیز با بالارفتن سن مادر افزایش می یابد.

بهترین زمان برای انجام مشاوره ژنتیک و مراحل انجام یک مشاور ه ی ژنتیک:
بهترین زمان انجام مشاوره ی ژنتیک قبل از ازدواج است، ولی قبل از بارداری، در دوران بارداری و پس از تولد اولین فرزند ناهنجار هم می توان برای انجام مشاوره ی ژنتیک مراجعه کرد.
زمانی که شما برای انجام مشاور ی ژنتیک مراجعه می کنید، درباره ی تمام نگرانیهای خود و بیماری های ارثی- ژنتیکی که در شجره نامه شما وجود دارد، بحث می کنید. این موارد شامل خطر تکرار بیماری ژنتیک در شما، حاملگی شما، فرزندان شما یا سایر افراد خانواده می شود.
بطور مشخص یک جلسه مشاوره ژنتیک شامل:
۱- بحث در مورد علت مراجعه جهت انجام مشاوره ی ژنتیک
۲- بحث در مورد تاریخچه ی پزشکی، خانوادگی و بارداری فرد مراجعه کننده
۳- توضیح خطرهای مشخص شده در روند انجام دادن مشاوره ی ژنتیک
۴- بحث درباره روش های بررسی ژنتیکی موجود، مزایا، محدودیت ها و خطرهای این روش ها و مشخص نمودن اینکه چه روش بررسی و یا آزمایشگاهی ممکن است، برای فرد مراجعه کننده مناسب باشد.
۵- هماهنگی برای انجام بررسی لازم و پی گیری جواب بررسی های انجام شده
۶- در اختیار قرار دادن آموزش های لازم، معرفی جهت اقدامات حمایتی مورد نیاز یا معرفی به سایر پزشکان متخصص جهت درمان های مورد نیاز
چگونه باید برای انجام دادن مشاوره ی ژنتیک آماده شد؟
۱- گرفتن وقت از مرکز مشاوره ی ژنتیک ، بدلیل آن که جلسه ی اول مشاوره ی ژنتیک حداقل بین نیم ساعت تا ۴۵ دقیقه وقت نیاز دارد.
۲- جمع آوری اطلاعات در مورد سلامت اعضای فامیل شامل، جزئیات آن در مورد بیماری های خانواده های مادر و پدر.
۳- جمع آوری اطلاعات در مورد ازدواج های فامیلی انجام شده در خانواده های پدر و مادر و سایر اعضای فامیل.
۴- سؤال از اعضای خانواده در مورد بیماری های احتمالی موجود در خانواده و فامیل از جمله موارد مبتلا به عقب ماندگی ذهنی، نقص های هنگام تولد، ناتوانی ها، سقط های مکرر، مرده زایی، بیماری های شدید دوران کودکی یا سرطان
۵- به همراه بردن کپی مدارک پزشکی، نتایج آزمایشگاهی یا بررسی های ژنتیکی انجام شده ی قبلی بر روی هر یک از اعضای خانواده یا فامیل با یک بیماری شناخته شده ی ژنتیکی که می تواند در زمان مراجعه جهت انجام مشاوره ی ژنتیک کمک کننده باشد.
۶- لیستی از کلیه سؤال هایی که در مورد نگرانی های فرد مراجعه کننده تهیه شده است.
۷- پرداخت تعرفه ( هزینه ها طبق تعرفه دریافت می شود مگر برای اشخاص تحت پوشش سازمان)

 

بیماری های وراثتی – ترومبوز وریدی(ترومبو آمبولیسم وریدی و آمبولیسم ریوی)

بیماری های وراثتی
ترومبوز وریدی(ترومبو آمبولیسم وریدی و آمبولیسم ریوی):

ترومبوفیلی ارثی باعث افزایش سقط جنین(سقط اولیه و مرده زایی) می شود. فاکتورهای دخیل عبارتند از: ۱- فاکتور۵ لیدن، واریانت پروترومبین درUTR ́ ۳ که باعث افزایش سطح پروترومبین و افزایش خطر ترومبوز، جهش هموزیگوت MTHFR ، نقص آنتی ترومبین ، نقص پروتئین S و Cمی شود.
واریانت R506Q در فاکتو ر۵ باعث ایجاد مقاومت در برابر تجزیه توسط Prc شده و منجر به تولید افزایش ترومبین و پروترومبین و افزایش خطر ترومبوز و لختگی وریدی می شود. با تست ژنتیک و اثبات جهش ، استفاده از پیشگیری کننده ها ی ایجاد لخته خون در مواقعی مثل جراحی و انتخاب داروهای ضد بارداری خوراکی مناسب توصیه میشود.
سندرم کورنلیا دی لانج یا برچ من :
وراثت XR/AD دارد. علائم دربدوتولد یا بعد از تولد :دیس مورفیسم صورت ، نقص هوش ، تاخیر شدید رشد و شروع آن قبل از تولد یابعد از تولد، دست و پاهای غیر نرمال ، ابروهای پر پشت و چسبیده ، مژه های بلند ، جانه کوچک ، لب بالای لاغر و برجسته ، مشکلات تغذیه ، مشکل در صحبت کردن و مشکلات رفتاری ، هیپرتونی ، مشکلات شنوایی.
ژنهای دیگرعبارتند از : در ۵۰% موارد خذف ژن NIPBl ، جهش در SMS ILI که فرم خفیف تر آن وX-L می باشد ( XPII022 ) ، جهش در SMC3 در q 10. در سونوگرافی تاخیر رشد درون رحمی و نقایص limb گاهی مشاهده میشود. بیشتر بصورت اسپورادیک است. بیمار از لحاظ اجتماعی روانی و آموزشی نیاز به مراقبت دارد و رفلکس های معده و مری باید کنترل گردد.
سندرم شبه کورنلیا یک نوع سندرم میکرودوپلیکاسیون است ( در ناحیه۲۹q3 ( . کاریوتایپ و بررسی ملکولی ژن قابل رد یابی است.